بر اساس ويژگي‌هاي شاخص نهضت امام حسين(ع)، ميان جنبش‌هاي اسلامي در سراسر جهان اسلام، پيوند به وجود آمد و موج بيداري و انقلاب، مناطق وسيعي از جهان اسلام مانند مصر، سوريه، لبنان، عراق، تركيه، افغانستان، پاكستان، الجزاير، تونس، مراكش، حجاز، اندونزي، هندوستان و ايران را در بر گرفت.در بيشتر كشورهاي اسلامي، ويژگي مردمي بودن روحانيّت، رسالت رهبري حركت‌ها و جنبش‌ها را بر دوش رهبران ديني نهاد. و این نهضت امام حسین(ع)  ادامه دارد تا متصل به قیام حضرت مهدی (عج) گردد ، و جهان پر از عدل و داد شود.

در رابطه با چرایی بروز انقلاب اسلامی در ایران ،نظرات و عوامل مختلفی وجود دارد.سقوط رژیم مقتدری که تا چند ماه قبل از آن کسی حتی در رویا هم تصور فروپاشی آن را نمی کرد، از یکسو و حاکمیت نیروهای انقلابی تحت لوای مذهب و به زعامت روحانی سالمندی که نه حزب داشت ، نه ارتشی، نه جبهه ای و نه تشکیلات سازمان یافته و منسجمی از سوی دیگر امری نبود و نیست که مشابه آن در دوران معاصر اتفاق افتاده باشد. وجود نیروهای مذهبی که الگوی خود را مکتب امام حسین(ع) قرار داده بودند و زیر بار ظلم و حکومت طاغوت نروند. نهضت امام خمینی (ره‌) که حیات اسلام ناب محمدی (ص) را تجدید کرد و وسیله تطبیق و تحقق اسلام در زمان معاصر شد،از مکتب امام حسین (ع) شکل گرفته است و در مقاطع مختلف یادآور حماسه عاشورا است‌. حیات اسلام ناب به لحاظ تطبیقی بودنش دوست پرور و دشمن ساز است‌. با تحقق آن یزیدیان زمان و ابرقدرت‌های دوران با هم دستی عمالشان به جنبش در آمدند. از هیچ کوششی برای خاموش کردن نور الهی فرو گذار نکردند و در نقطه مقابل‌، عاشقان الله با شهادت خواهی به میدان کارزار با آنها شتافتند.
آن دسته از قیام ها و انقلاب هایی كه در راه فضایل انسانی قرار گرفته اند، محدود به زمان خاصی نبوده و شكست در آن ها معنا ندارد. شعاع قیام امام حسین(ع) علی رغم سركوب ظاهری آن در محرم سال 61 قمری عالم را در نوردید و از فردای عاشورا، صدای عاشوراییان كاخ ظلم و ستم را لرزاند. یكی از این فریادها كه بعد از حدود چهارده قرن از حنجره امام خمینی (ره) برخاست. در چنين شرايطي بود كه فرزند راستين عاشورا، حضرت امام خميني ـ سلام اللّه عليه ـ با سخنراني توفنده خود در عصر عاشوراي سال 42 هجري نهضت عاشورايي خويش يعني قيام 15 خرداد را برپا كرد. بدون ترديد، نهضت امام خميني و انقلاب اسلامي نه تنها شديداً متاثر از فرهنگ عاشورا و قيام سالار شهيدان است، بلكه اين نهضت در اساس و اركان و اجزاي خويش مولود قيام عاشورا و پيامد آن است. پيوند مذكور بين قيام امام خميني و مكتب عاشورا آنچنان در عمل و رفتار و منطق رهبر كبير انقلاب و عملكردها و شعارها و آرمانهاي انقلاب اسلامي آشكار است كه نياز به استدلال ندارد. حتي نقطه هاي عطف تاريخ انقلاب اسلامي در پيوند با محرم و عاشورا و در اين مناسبتها پديد آمده اند.
انقلاب اسلامي تحولي بسيار بزرگ در قرون و اعصار اخير و انفجار نور و تبلور وعده الهي “يخرجهم من الظلمات الي النور” و بشارت دهنده پيام معنويت و حيات طيبه براي انسان تشنه عدالت است.اين انقلاب عظيم بعد از گذشت سه دهه از حيات طيبه آن كارآمدي خود را اثبات نموده و تاثيرات عميق اجتماعي و تاريخي از خود به جاي گذاشته و در آستانه ورود به دهه چهارم با هدف گذاري آينده نگرانه مقام معظم رهبري تحت عنوان "دهه پيشرفت و عدالت" مسيري نو و نوراني براي مردم ايران و كل بشريت تعريف نموده و سريع و شتابان به سمت فتح قله هاي جديد و اهداف و آرمان هاي مقدس در حركت است.نقطه عطف اين پيدايش و ظهور قدرتمند و حركت سريع رو به جلو در مسير عدالت همه جانبه به دليل آن است كه اين انقلاب از يكسو ريشه در عاشورا و حماسه حسيني و از سوي ديگر چشم به عصر ظهور دارد و منتظر جامعه مهدوي است.در واقع انقلاب اسلامي به عنوان حلقه واسطه ميان مكتب عاشورا و فرهنگ انتظار عمل مي نمايد و با الهام از حماسه عظيم عاشورا، پاي در جاده انتظار و حركت به سمت جامعه عدالت مهدوي دارد و در پي زمينه سازي براي تحقق آرمان و آرزوي بزرگ و وعده حتمي الهي است.
تاثیر قیام عاشورا بر پيروزي انقلاب اسلامي  
در حاليكه اكثر انقلاب‌هاي معاصر، سرچشمه ايدئولوژيك خود را از ناسيوناليسم، بورژوازي، كمونيسم و... مي‌گرفتند، مردم ايران به رهبري امام خميني(ره)، اسلام را به عنوان ايدئولوژي انقلابي خود برگزيدند كه دليل بروز چنين رفتاري از مردم ايران بيش از هر چيز به فرهنگ سياسي ايرانيان باز مي‌گردد.باتوجه به آنكه مهم‌ترين منبع فرهنگ سياسي ايران، مباني ديني و به طور خاص مذهب شيعه است و بخش عمده‌اي از رفتار سياسي مردم نيز از اين منبع متأثر است، بنابراين حركت اسلامي مردم ايران در بهمن 57 نيز از اين منبع ناشي شده است.
بدون شك انقلاب اسلامی پدیده ای بی نظیر میان انقلابهای بزرگ دنیا به شمار می آید و عظمت آن و شکوه حضور یکپارچه مردم برای پی ریزی نظامی الهی، پیش بینی تمامی استراتژیست ها و گزارشگران جهانی و منطقه ای را بر هم زد و آنان را مجبور به کرنش در مقابل انقلاب نمود. قطعا یکی از ویژگی های اصلی انقلاب، رنگ و بوی عاشورایی آن بود که در به هم زدن معادلات به نفع نیروهای انقلابی تاثیری بسزا داشت.ملت ایران در تمامی تحرکات سیاسی فرهنگی خود به نحوی تحت تاثیر پیام عاشورا است و این طبیعی ترین بستر تحولات انقلابی در ایران اسلامی به شمار می آید. نگاهی به تحولات ایران در دوره رضاخان و محمدرضا پهلوی که هر دو به ستیز با اسلام و اقامه شعائر دینی در ایران برخاسته بودند و سرنوشت آن پدر و پسر از یک طرف و پیروزی انقلاب عظيم اسلامی به رهبری یک زعیم دینی از سوی دیگر تاثیر مذهب و مولفه های دینی و صدالبته عدالت گرايانه را در تحولات سیاسی اجتماعی ایران آشکار می سازد. در آغاز نهضت اسلامی ، امام خمینی(ره) به عنوان یک رهبر دینی با آگاهی از ظرفیتها و قابلیتهای تشکلهای دینی که توسط خود مردم اداره می شد بر بحث سازماندهی هیات های مذهبی ، استفاده بجا و مناسب از فرصتهای وعظ و سخنرانی و آگاه سازی مردم از طریق منابر در مناسبتهای مذهبی با محوريت ظلم ستيزي و عدالت خواهي توجه ویژه ای مبذول داشتند.
عزیمت روسای هیئات مذهبی به قم و ملاقات با امام خمینی(ره) در آستانه رفراندوم فرمایشی ششم بهمن 1341، تحولات بی نظیری را در نحوه و مضمون سخنرانیها و مداحیها در هیئات مذهبی ایجاد کرد.
تکیه بر قیام و انقلاب بر ضد ظالمین ، مضمون اصلی اشعار مذهبی آن دوره شد و انقلابیون با تکیه بر حماسه عاشورای حسینی موفق به جذب جوانان و آحاد مردم در نهضت امام خمینی شدند. چند ماه قبل از محرم (1383 خرداد 42) طرح انقلاب سفید در رفراندومی نمایشی به تصویب رسید. نوروز سال 1342امام خمینی عزای عمومی اعلام کرد. در 2 فروردین 1342عوامل رژیم با هجومی وحشیانه به مدرسه فیضیه در قم و مدرسه طالبیه در تبریز تعدادی از طلاب را مورد ضرب و جرح قرار داده ، مدارس دینی را به ویرانه تبدیل کردند.
پس از فاجعه فیضیه طرح سربازگیری از طلاب نیز به شدت اجرا شد. حوزه علمیه قم پس از فاجعه فیضیه به مدت چهل روز تعطیل شد و پس از اربعین شهدای فیضیه و با مراجعه تدریجی طلاب کار خود را آغاز کرد.
در اين برهه حساس امام خمینی (ره) طی سخنانی به مناسبت شروع دروس حوزوی ، شاه ، عوامل رژیم پهلوی ، اسرائیل و آمریکا را مورد حمله قرار داد و از علما و مردم خواست که در مقابل مظالم رژیم پهلوی ساکت ننشینند. مردم مبارز ایران با استفاده از سنت دینی برپایی اربعین که خود بخشی از شعائر حسینی است قیام مردم قم را به تبریز، یزد، کرمان و سراسر ایران گسترش دادند و بدین ترتیب سال سرنوشت ساز 1357فرا رسید. عید نوروز 1357مصادف با چهلم شهدای تبریز شد و عزای عمومی اعلام گردید.
ماه رمضان 1357 و نماز عید فطر آن سال نشان داد که رژیم شاه فاقد هر نوع مقبولیتی نزد مردم بوده است.رژیم شاه که دچار درماندگی شده بود، یک بار دیگر سعی کرد با آزمایش روشهای خشونت آمیز به قیام مردم ایران خاتمه بدهد.در 17 شهریور 1357 میدان ژاله که از آن پس میدان شهدا نامیده شد به کربلای دیگری تبدیل گردید و زن و مرد و کودک حاضر در میدان به جرم اسلام خواهی و عدالت طلبی به گلوله بسته شدند.
از 17 شهریور تا 10 آذر که مصادف با اول محرم الحرام 1399 بود اتفاقات مهمی در ارتباط با انقلاب اسلامی رخ داد. اعلام حکومت نظامی و تشدید برخورد با مردم مسلمان ایران ، هجرت امام خمینی(ره) از نجف به پاریس ، اعتصاب کارگران و کارمندان دولت ، فاجعه مسجد جامع کرمان ، کشتار دانش آموزان و دانشجویان در سیزدهم آبان و تشکیل دولت نظامی ارتشبد ازهاری اتفاقاتی بود که در خلال این ماهها رخ داده بود.
ارتشبد ازهاری که برای قلع و قمع مردم با دولتی نظامی به صحنه آمده بود به سانسور گسترده مطبوعات و رادیو و تلویزیون مبادرت ورزید. گسترش اعتصابات در دوره 61 روز نخست وزیری او دولت را مستاصل ساخت.
امانقطه عطف در پيروزي انقلاب اسلامي محرم سال 57 بود و 25 روز پس از آغاز به کار دولت نظامی ازهاری ، محرم فرا رسید.
در شب اول محرم طی تظاهراتی بی سابقه و منحصر به فرد مردم ایران با سر دادن شعار «الله اکبر» و «لا اله الا الله» بر روی بام های منازل خود دولت نظامی و ماموران آن را مات و مبهوت کردند.
از همان شب علاوه بر تظاهرات بر روی بامهای منازل ، تظاهرات خیابانی نیز به شکل گسترده ای آغاز شد که به شهادت عده ای از عزاداران حسینی منجر شد. امام خمینی(ره) طی پیامی کشتار مردم در اول محرم 1357 را محکوم و ارتباط قیام ملت ایران با حماسه عاشورا را این گونه ترسیم نمود: این ملت ، شیعه بزرگ ترین مرد تاریخ است که با تنی چند، نهضت عظیم عاشورا را بر پا نمود و سلسله اموی را برای ابد در گورستان تاریخ دفن فرمود و به خواست خدای تعالی ، ملت عزیز و پیرو بحق امام علیه السلام ، با خون خود سلسله ابلیسی پهلوی را در قبرستان تاریخ دفن می نماید و پرچم اسلام را در پهنه کشور بلکه کشورها، به اهتزاز درمی آورد.
امام خمینی(ره) طی مصاحبه ای با روزنامه فاینشنال تایمز در خصوص مبارزه با رژیم در ماه محرم برنامه مبارزه را ترسیم می نماید: سوال : برنامه شما، نظر و رهنمودتان برای طرفدارانتان در ماه محرم چیست؟ جواب: من در مورد محرم به دوستانم دستور داده ام و به آنان گفته ام که مجالس را هر چه بیشتر باید برپا نمایند و مراسم این ماه را بدون اجازه از دولت انجام دهند و اگر دولت جلوگیری کرد در خیابانها و کوچه ها و خارج تکایا مسائل روز را بگویند و نهضت را ادامه دهند.
امام (ره) همچنین در مصاحبه با رادیو لوکزامبورگ جایگاه محرم را در مبارزات ضد استبدادی این گونه ترسیم می کنند: سوال: حضرت آیت الله! چرا محرم از نظر این مبارزات این قدر مهم است؟ و آیا تصور می فرمایید که در طی محرم ، این مبارزه علیه شاه به نهایت خودش برسد؟ جواب: محرم ماهی است که عدالت در مقابل ظلم و حق در مقابل باطل قیام کرده و به اثبات رسانده است که در طول تاریخ همیشه حق بر باطل پیروز شده است. امسال در ماه محرم ، نهضت حق در مقابل باطل تقویت می شود.
من امیدوارم که نهضت اسلامی ایران در این ماه محرم مراحل آخر خود را طی کند. آرزو و پیش بینی امام خمینی دائر بر اینکه رژیم پهلوی در ماه محرم 1399 مراحل آخر حیات خود را طی کند تحقق پیدا کرد. حضور میلیونی مردم در تظاهرات تاسوعا و عاشورای سال 1357 که در حکم رفراندومی علیه نظام شاهنشاهی بود پایه های رژیم شاه را کاملا_ متزلزل کرد. به علاوه در روز عاشورا عده ای از نظامیان شاغل در گارد جاویدان که تکیه گاه رژیم در سرکوب نیروهای مردمی بود، تعدادی از افسران گارد را در نهارخوری پادگان لویزان به گلوله بستند.
بدین ترتیب رژیم شاه دیگر از درون ارتش نیز احساس امنیت نمی کرد. سیل خروشان مردم در روز تاسوعا و عاشورای 1357 ضربه سختی بر پیکر رژیم شاهنشاهی وارد آورد و آنها را از فکر مقابله با این حرکت عظیم در روزهای مقدس تاسوعا و عاشورا خارج ساخت. برخورد خونین رژیم با مردم پس از عاشورا همچنان ادامه پیدا کرد.
سی و شش روز پس از تظاهرات عظیم عاشورا شاه از کشور گریخت و بیست و شش روز بعد در 22 بهمن 1357 رژیم شاهنشاهی در میان ناباوری ناظران به کلی مضمحل شد. و یک بار دیگر ملت ایران و جهانیان تاثیر شگرف تعظیم شعائر دینی را در مبارزه با ظلم و ستم به عینه مشاهده کردند.
براين اساس ؛ آنچه مبرهن است انقلاب اسلامی ایران از قیام عاشورا بهره های بسیاری برده است، اساسی ترین تاثیر آن الگوسازی از عاشورا بود كه موجب شد، عموم با تأسی از امام حسین(ع) از تهدید، كشتار، ارعاب و خشونت حكومت هراسان نشده و در ترسیمی ذهنی و عملی، حركت خود را عاشورایی و حسینی دانسته و به پیروزی مطمئن بودند، حتی اگر كشته شوند.
قیام عاشورا به صورت یك نهضت عدالت خواهانه و ظلم ستيز، حاوي پیام های روشنی است، بنیادی ترین پیام عاشورا نپذیرفتن ظالم و حكومت غیر محق و نامشروع است. برقراری «عدالت سیاسی» به عنوان اساسی ترین وجه حركت عاشورا مطرح می شود اینكه حكومت و رهبری جامعه باید به دست صاحبان محق و مشروع برگردد و از انحراف مكتب اسلام جلوگیری به عمل آید.علاوه بر اين یكی از تاثیرات عاشورا در انقلاب اسلامی تبلور مفهوم شهادت طلبی و ایثار است، قیام كربلا در این وادی پیامی روشن و صریح دارد و آن این است كه هر حركتی برای تاثیرگذاری و به نتیجه رسیدن نیاز به هزینه هایی انسانی دارد، یعنی در قاموس عاشورایی شهادت یكی از راه های مبارزه است، این روح شهادت طلبی در انقلاب، مكانیسمی از مبارزه بود كه حاكمیت را دچار بی تصمیمی و سردرگمی كرد تا این كه متوجه شد در مقابل روحیه شهادت طلبی مردم نمی تواند مقاومت كند، زیرا مردم در هر حالت به مبارزه ادامه می دادند.
همانطوري كه اشاره شد ؛ آغاز قيام امام خميني در عصر عاشوراي 42 بود و نقطه اوج قيام در سال 57 نيز در محرم جلوه مي كند. پيام حماسي امام به مناسبت محرم آن سال شعار "پيروزي خون بر شمشير" را به عنوان منطق انقلاب اسلامي در مواجهه با دنياي كنوني ندا داد.
در طول دوران 8 سال دفاع حسين گونه ملت ايران نيز محرم و عاشورا و نام مقدس سالار شهيدان و اصحابش نه تنها به عنوان رمز عمليات و اسامي لشگرها و گردانها و عمليات موفق سپاه اسلام، بلكه به عنوان مهمترين الگو و انگيزه عموم رزمندگان، تاثير معجزه آساي خويش را برجاي نهاد.
اگر در تحليل مسائل جنگ تحميلي، فرهنگ شهادت طلبي و ايثار در راه خدا را كه اولين درس مكتب عاشوراست، و شعار پيروزي خون بر شمشير را كه زبان و منطق عاشوراست، و عشق به حسين(ع) و كربلاي حسيني را از 8 سال مقاومت شگفت ملت ايران دربرابر تجاوزگران ناديده بگيريم هيچ مطلب و سخن قابل عرضه ديگري باقي نمي ماند. و اين تنها در دوران دفاع مقدس نيست كه معجزه نام مقدس حسين(ع) و تاثير قيام عاشورا و پيامهاي آن رخ مي نمايد بلكه پيروزي انقلاب اسلامي بر رژيم مسلح شاه با وجود حمايتهايي كه قدرتمندترين دولتهاي جهان از وي مي كردند، مستقيماً از نفوذ عميقِ منطق و پيام عاشورا در متن انقلاب اسلامي و نزد مدافعان آن نشات گرفته است.
البته بر آگاهان به تاريخ اسلام و بخصوص در عصر حاضر پوشيده نيست كه رويكرد بي سابقه ملت ايران به روح فرهنگ عاشورا و مفاهيم قيام خيز آن همچون: آزاديخواهي، شهادت طلبي، مبارزه و قيام و استقامت در راه خدا و از جان گذشتگي و ايثار در مسير هدفهاي الهيو از رأس آنها عدالت طلبي مديون عمل و انديشه و بيدارگري امام خميني است. همچنانكه روح عاشورا و پيام عاشورا و درسهاي عاشورا حقي و سهمي بزرگ و بي بديل در پيدايش و پيروزي انقلاب اسلامي دارند، امام خميني نيز در احياي فرهنگ عاشورا و زدودن زنگارهاي خرافه و بدعت و پيرايه از آن و بازگرداندن رسالت اين قيام بزرگ به سرچشمه عدالت خواه، سهم و نقشي بي نظير داشت .(13)
قیام عاشورا از منظر امام خمینی (ره)
همانطوري كه قبلاً هم اشاره شد سرچشمه رهيافت هاي امام خميني(ره) ؛ نهضت حسيني (ع) و قيام عدالت خواه عاشورا بود و همين مشي و الگوگيري را تا پايان عمر پربركتشان در رهبري انقلاب اسلامي طي حوادث خطير دهه اول پيروزي انقلاب ادامه داده و همواره تأكيد مي فرمودند . امام(ره) در آثار دوران تبعيد خود بر لزوم توجه بر نهضت حسيني و احكام اسلامي بيش از پيش پاي مي‌فشردند: «اسلام را عرضه بداريد و درعرضه آن به مردم، نظير عاشورا به وجود بياوريد...» زيرا «محرم، ماه نهضت بزرگ سيد شهيدان و سرور اولياي خداست كه با قيام خود در مقابل طاغوت، تعليم سازندگي و كوبندگي به بشر داد و راه فناي ظالم و شكستن ستمكار را به فدايي دادن و فدايي شدن دانست و اين خود سرلوحه تعليمات اسلام است براي ملت ما تا آخر دهر.» (1)
بدين سان بود كه امام خميني(ره) به عنوان رهبر انقلاب، درهاي جديدي را در تحليل صحيح و بهره‌بري كامل و اساسي از قيام امام حسين(عليه السلام) گشود و نهضت حسيني را سرمشق و الگوي انقلاب اسلامي قرار داد. زيرا امام خميني(ره) نيز معتقد بود كه «سيد‌الشهدا (ع) به تكليف شرعي الهي مي‌خواست عمل بكند. غلبه بكند، تكليف شرعيش را عمل كرده، مغلوب هم بشود، تكليف شرعيش را عمل كرده، قضيه تكليف است.» (2)
بر همين اساس است كه وقتي به عبارات امام راحل درباره عاشورا رجوع مي‌كنيم، ابتكار انقلابي امام را در استفاده از حادثه عاشورا به خوبي مشاهده مي كينم : «تمام انبيا براي اصلاح جامعه آمده‌اند و همه آنها اين مسأله را داشتند كه فرد بايد فداي جامعه بشود. سيدالشهدا روي همين ميزان خودش و اصحاب و انصار خودش را فدا كرد تا جامعه اصلاح بشود.» (3)
در واقع امام خميني با اعتقاد به اين امر كه قيام و شهادت سيد‌‌الشهدا(ع) بايد ملاك عمل اجتماعي مسلمانان قرار گيرد،‌ نهضت حسيني را مبناي حركت خويش در انقلاب اسلامي قرار داد. «آنچه كه سيدالشهدا عمل كرد و ‌آن ايده‌ اي كه او داشت و آن راهي كه او رفت و آن پيروزي كه بعد از شهادت براي او حاصل شد و براي اسلام حاصل شد، (روحانيون) به [براي] مردم روشن كنند و بفهمانند به صد نفر، مي‌شود مقابله با يك همچو ظالمي داراي همه چيز كرد.» (4)
از اين رو امام(ره) در مورد رسالت ملت در مقام عاشورا مي‌گويد: «كل يوم عاشورا و كل ارض كربلا بايد سرلوحه زندگي در هر روز و د رهر سرزمين باشد. همه روز بايد ملت اين معنا را داشته باشد كه امروز عاشورا است و ما بايد مقابل ظلم بايستيم و همين جا هم كربلاست و بايد نقش كربلا را پياده كنيم. انحصار به يك زمين ندارد انحصار به يك عده و افراد نمي‌شود، همه زمين‌ها بايد اين نقش را ايفا كنندو همه روزها» (5)
«اين دستور آموزنده هم تكليف است و هم مژده. تكليف از آن جهت كه مستضعفان با عده‌اي قليل، عليه مستكبران با ساز و برگ مجهز و قدرت شيطاني عظيم، مأمورند چونان سرور شهيدان قيام كنند. و مژده بدين جهت كه شهيدان ما در شمار شهيدان كربلا قرار داده است.» (6)
امام خميني(ره) كه استقلال كشور را در عصر خود در خطر مي‌ديد، خطاب به علما و مردم مسلمان ايران اعلام نمود كه «امروز روزي نيست كه به سيره سلف صالحان بتوان رفتار كرد، با سكوت و كناره گيري همه چيز را از دست خواهيم داد.» (7)
به عقيده امام، «تكليف ماها را حضرت سيد‌الشيهدا معلوم كرده است : درميان جنگا ز قلت عدد نترسيد.» (8)
«قيام ايشان با تعداد كم به خاطر آن بود كه عذر را از ما ساقط كند»(9)
«حضرت سيد‌ الشهدا به همه آموخت كه در مقابل ظلمف در مقابل ستم، در مقابل حكومت جائر چه بايد كرد.» (10)
امام خميني(ره) به عنوان اسلام‌شناسي جامع و پايه گذار يك نظام حكومتي بر اساس تعاليم دين اسلام، اشارات و تاكيدات فراواني پيرامون مساله عدالت در سخنراني‌ها و پيامها و مكتوباتشان داشته‌اند
:«حجت ما برای این مبارزه‏ای که بین مسلمین و...این دستگاه فاسد است، حجت ما در جواز و لزوم این عمل...عمل سیدالشهدا (ع) است...حجت‏مان براین است که اگر چنانچه این مبارزه را ادامه بدهیم و صدهزار از ما کشته بشود برای رفع ظلم...برای این‏که دست آنها را از این مملکت اسلامی کوتاه کنیم، ارزش دارد. حجت‏مان هم کار حضرت امیر(ع)، و سیدالشهداست.» (11)
تاثیر قیام عاشورا بر سایر انقلاب های آزادی بخش جهان
افراد هر جامعه اي به دنبال الگو و سرمشقي اند كه رفتار و كردار خود را به پيروي ازآن الگو تطبيق نمايند؛ گر چه همه صاحب فكر و انديشه اند، ولي گاهي و يا غالباً انسان به دليل عدم آگاهي از معيارهاي صحيح در انتخاب الگو راه خطا پيموده و در نتيجه نه تنهابه هدف نمي رسد بلكه دچار مشكلات عديده اي هم مي شود.
اما اسلام براي پيروان خود، اهل بيت را به عنوان الگو و سرمشق معرفي كرده است . از اين رو امام حسين الگويي شايسته رهبري است 
لذا بعد از نهضت مقدس عاشورا حركت ها و قيام هاي فراواني به تأسي از آن واقعه عليه حاكمان ستم گر صورت گرفت كه برخي از آنها
عبارتند از:
1. قيام مدينه .
2. قيام توّابين در كوفه در سال شصت و پنج ه.ق .
3. قيام مختار ثقفي با انگيزة انتقام از قاتلان امام و شهيدان كربلا.
4. انقلاب زيدبن علي .
5. قيام حسين بن علي شهيد فخ ّ.
نهضت عاشورا نه تنها براي ما مسلمانان بلكه براي غير مسلمانان نيز سرمشق والگو قرار گرفته است ؛ چنان كه مهاتما گاندي رهبر هند مي گويد: «من زندگي امام حسين ، آن شهيد بزرگ اسلام را به دقت خوانده ام وتوجه كافي به صفحات كربلا نموده ام و بر من روشن شده است كه اگر هندوستان بخواهد يك كشور پيروز گردد، بايستي از سرمشق امام حسين پيروي كند. اگر انقلاب شكوهمند اسلامي ايران به رهبري روحانيت و در رأس آن امام خميني و همّت والاي مردم با ايمان ايران اسلامي به بار نشست ، به بركت احياي شهادت طلبي وتأسّي از امام حسين (ع) بود وگرنه دشمن با آن همه امكانات و حمايت هاي بي دريغ شرق و غرب در دوران انقلاب و جنگ هشت ساله سرانجامي جز شكست نمي توانست داشته باشد و اين نبود جز روحيه اي كه از فرزند كوثر به ارث برده بودند. بي ترديد نهضت پر افتخار حسيني منبع لايزال معارف الهي و معنوي و چشمه سار آثار و بركات دنيوي و اخروي است كه فرا روي تشنگان حقيقت و پويندگان راه اهل بيت قرار دارد. پيامدهاي آن منحصر به يك يا چند زمينه نيست . ما فقط به برخي ازپيامدهاي اجتماعي آن قيام پر شور و با بركت ، در حد بضاعت خود اشاره كرديم . وگرنه پيامدهاي پر بركت نهضت حسيني فراتر ازاين حرف ها است .(12)
اسارت مردم در چنگ حكومت ظالمانه و تلاش براي رهايي آنان و سپردن زمامداري به «امام صالح » به قصد گسترش حق و عدل در جامعة گوشه اي از اين بعد رانشان مي دهد و حركت امام حسين (ع) و خاندان و يارانش جهت آگاهي بخشي به توده هاي مردم و ترسيم سيماي رهبر شايسته و افشاي چهره واليان بي دين و دنيا پرست و ستمگر است . گوشه اي ديگر از اين قيام عاشورا براي همة آنان كه حق طلب ، عدالت خواه مبارزه ، مدافع مظلوم ، جهادگر در راه خدا، شهادت طلب ، مصلح اجتماعي و آزادانديش و آزاده اند، پيام دارد و به گواهي تاريخ ، بنيان بسياري از نهضت هاي ضد ظلم ومقاومت هاي در برابر تجاوز حركت هايي در راستاي تشكيل حكومت اسلامي كه بردرس هاي عاشورا استوار بوده است . اگر هويت سياسي و مبارزاتي قيام عاشورا براي جهانيان به خوبي ترسيم شود، در ميان انسان هاي آزاده و ملت هاي در بند و آزادي خواه ،هواداران و شاگردان بسيار خواهد يافت .
عاشورا پاسخي به اين گونه سوال هاست كه حاكم شايسته كيست ؟ صفات رهبرمسلمانان كدام است ؟ وظيفه حكومت در قبال مردم چيست ؟ مردم در جامعه اسلامي چه حقوق و چه وظايفي دارند؟ با نظام ستمگر چه بايد كرد؟ براي قيام مردمي چه زمينه هايي لازم است ؟ دامنه امر به معروف و نهي از منكر تا كجاست ؟ معيارها و مبناهاي ساختارسياسي جامعه چيست ؟ ولايت و بيعت چه كسي لازم و تكليف آور است ؟ و... مسائلي ازاين دسته .
قيام كربلا به صورت يك حادثه هر چند جانكاه در دل تاريخ مدفون نگشت و ديري نپائيد كه به يك حماسة جاويدان تبديل شد. قيام حسيني به صورت قيام و انقلابي الگو آفرين و تاريخ ساز درآمد و الهام بخش جنبش‌هاي گوناگون در تاريخ گرديد.
يكي از دستاوردهاي مهمّ قيام كربلا، تبيين شيوه‌اي اصولي و بسيار مؤثّر در مبارزه با حكومت‌هاي سلطه‌گر و زورمدار بوده است. حادثة كربلا، يك قيام اسوه و يك سيرة عام براي تئوري انقلاب و يك پيام انقلابي ـ تاريخي است كه براي هر عصري، پيام ويژه‌اي دارد. بر اساس ويژگي‌هاي شاخص نهضت امام حسين(ع)، ميان جنبش‌هاي اسلامي در سراسر جهان اسلام، پيوند به وجود آمد و موج بيداري و انقلاب، مناطق وسيعي از جهان اسلام مانند مصر، سوريه، لبنان، عراق، تركيه، افغانستان، پاكستان، الجزاير، تونس، مراكش، حجاز، اندونزي، هندوستان و ايران را در بر گرفت.در بيشتر كشورهاي اسلامي، ويژگي مردمي بودن روحانيّت، رسالت رهبري حركت‌ها و جنبش‌ها را بر دوش رهبران ديني نهاد. «شاه ولي‌الله دهلوي» و فرزندش، «سيّد احمد خان هندي»، «سيّد جمال الدّين اسدآبادي»، «اقبال لاهوري»، «محمّد علي جناح»، «شيخ محمد عبده»، «شيخ عبدالرّحمان كواكبي»، «حسن البنا» و امام خميني(ره)، نمونه‌هايي برجستة مبارزه بر ضدّ استكبار و طاغوت بر اساس نظام هدفمند انقلاب حسين بودند.
برخي از جنبش‌ها عبارتند از:
1. جنبش اسلامي شبه قارة هند
2. جنبش اسلامي در شمال آفريقا و كشورهاي عربي (به ويژه مصر)
الف) جنبش سيّد جمال‌الدّين اسدآبادي در مصر
ب) جنبش شيخ محمّد عبده
ج) جنبش شيخ عبدالرّحمان كواكبي
د) جنبش حسن البنا
3. جنبش‌هاي اسلامي ايران
الف) جنبش تنباكو
ب) جنبش مشروطيّت
ج) جنبش سردار جنگل
ه‍) قيام شيخ محمّد خياباني
و) جنبش آيت‌الله كاشانيث
ز) جنبش فدائيان اسلام
ح) جنبش آزادي ايران
ط) جنبش امام خميني (ره) .(14)                            
عاشورا در نظر دیگران؛ گاندی، جناح، دیکنز، براون، کارلایل، جرداق، طه حسین، طنطاوی و قیام حسین(ع)

تاثیری که حادثه کربلا و قیام حسین بن علی «ع » بر اندیشه مردم جهان، حتی غیرمسلمانان داشته، بسیار است. عظمت قیام و اوج فداکاری و ویژگیهای دیگر امام و یارانش سبب شده که اظهار نظرهای بسیاری درباره این نهضت و حماسه آفرینان عاشورا داشته باشند. نقل سخنان همه آن کسان کتاب قطوری می شود. بویژه که برخی از نویسندگان غیر مسلمان مستقلا کتاب درباره این حادثه نوشته اند.در اینجا تنها تعدادی اندک از این نظرها(از مسلمانان و غیر مسلمانان) آورده می شود:  
مهاتما گاندی(رهبر استقلال هند): من زندگی امام حسین، آن شهید بزرگ اسلام را بدقت خوانده ام و توجه کافی به صفحات کربلا نموده ام و بر من روشن شده است که اگر هندوستان بخواهد یک کشور پیروز گردد، بایستی از سرمشق امام حسین پیروی کند.  
محمد علی جناح(قاعد اعظم پاکستان): هیچ نمونه ای از شجاعت، بهتر از آنکه امام حسین از لحاظ فداکاری و تهور نشان داد در عالم پیدا نمی شود. به عقیده من تمام مسلمین باید از سرمشق این شهیدی که خود را در سرزمین عراق قربان کرد پیروی نمایند.
چارلز دیکنز(نویسنده معروف انگلیسی): اگر منظور امام حسین جنگ در راه خواسته های دنیایی بود، من نمی فهمم چرا خواهران و زنان و اطفالش به همراه اوبودند؟ پس عقل چنین حکم می نماید که او فقط بخاطر اسلام، فداکاری خویش راانجام داد. 
توماس کارلایل(فیلسوف و مورخ انگلیسی): بهترین درسی که از تراژدی کربلامی گیریم، اینست که حسین و یارانش ایمان استوار به خدا داشتند. آنها با عمل خود روشن کردند که تفوق عددی در جایی که حق با باطل روبرو می شود اهمیت ندارد و پیروزی حسین با وجود اقلیتی که داشت،باعث شگفتی من است. 
ادوارد براون(مستشرق معروف انگلیسی): آیا قلبی پیدا می شود که وقتی درباره کربلاسخن می شنود، آغشته با حزن و الم نگردد؟ حتی غیر مسلمانان نیز نمی توانندپاکی روحی را که در این جنگ اسلامی در تحت لوای آن انجام گرفت انکار کنند. 
فردریک جمس: درس امام حسین و هر قهرمان شهید دیگری این است که در دنیااصول ابدی عدالت و ترحم و محبت وجود دارد که تغییر ناپذیرند و همچنین می رساند که هر گاه کسی برای این صفات مقاومت کند و بشر در راه آن پافشاری نماید، آن اصول همیشه در دنیا باقی و پایدار خواهد ماند.  
ل.م.بوید: در طی قرون، افراد بشر همیشه جرات و پردلی و عظمت روح، بزرگی قلب و شهامت روانی را دوست داشته اند و در همینهاست که آزادی و عدالت هرگز به نیروی ظلم و فساد تسلیم نمی شود.این بود شهامت و این بود عظمت امام حسین. و من مسرورم که با کسانی که این فداکاری عظیم را از جان و دل ثنا می گویند شرکت کرده ام، هر چند که 1300 سال از تاریخ آن گذشته است.
واشنگتن ایروینگ(مورخ مشهور آمریکایی): برای امام حسین «ع » ممکن بود که زندگی خود را با تسلیم شدن اراده یزید نجات بخشد، لیکن مسؤولیت پیشوا ونهضت بخش اسلام اجازه نمی داد که او یزید را بعنوان خلافت بشناسد. او بزودی خود را برای قبول هر ناراحتی و فشاری به منظور رها ساختن اسلام از چنگال بنی امیه آماده ساخت.در زیر آفتاب سوزان سرزمین خشک و در روی ریگهای تفتیده عربستان. روح حسین فنا ناپذیر است. ای پهلوان و ای نمونه شجاعت و ای شهسوار من، ای حسین!
توماس ماساریک: گر چه کشیشان ما هم از ذکر مصائب حضرت مسیح مردم رامتاثر می سازند،ولی آن شور و هیجانی که در پیروان حسین «ع » یافت می شود درپیروان مسیح یافت نخواهد شد و گویا سبب این باشد که مصائب مسیح در برابرمصائب حسین «ع » مانند پر کاهی است در مقابل یک کوه عظیم پیکر.  
موریس دوکبری: در مجالس عزاداری حسین گفته می شود که حسین، برای حفظ شرف و ناموس مردم و بزرگی مقام و مرتبه اسلام، از جان و مال و فرزند گذشت وزیر بار استعمار و ماجراجویی یزید نرفت. پس بیایید ما هم شیوه او را سرمشق قرار داده، از زیردستی استعمارگران خلاصی یابیم و مرگ با عزت را بر زندگی باذلت ترجیح دهیم. 
ماربین آلمانی(خاور شناس): حسین «ع »با قربانی کردن عزیزترین افراد خود و بااثبات مظلومیت و حقانیت خود، به دنیا درس فداکاری و جانبازی آموخت و نام اسلام و اسلامیان را در تاریخ ثبت و در عالم بلند آوازه ساخت. این سرباز رشیدعالم اسلام به مردم دنیا نشان داد که ظلم و بیداد و ستمگری پایدار نیست و بنای ستم هر چه ظاهرا عظیم و استوار باشد،در برابر حق و حقیقت چون پر کاهی بر بادخواهد. رفت. 
بنت الشاطی: زینب، خواهر حسین بن علی «ع » لذت پیروزی را در کام ابن زیاد وبنی امیه خراب کرد و در جام پیروزی آنان قطرات زهر ریخت، در همه حوادث سیاسی پس از عاشورا، همچون قیام مختار و عبد الله بن زبیر و سقوط دولت امویان و برپایی حکومت عباسیان و ریشه دواندن مذهب تشیع، زینب قهرمان کربلا نقش برانگیزنده داشت. 
لیاقت علی خان(نخستین نخست وزیر پاکستان): این روز محرم، برای مسلمانان سراسرجهان معنی بزرگی دارد. در این روز، یکی از حزن آورترین و تراژدیک ترین وقایع اسلام اتفاق افتاد،شهادت حضرت امام حسین «ع » در عین حزن، نشانه فتح نهایی روح واقعی اسلامی بود، زیرا تسلیم کامل به اراده الهی به شمار می رفت. این درس به ما می آموزد که مشکلات و خطرها هر چه باشد،نبایستی ما پروا کنیم و از راه حق و عدالت منحرف شویم.  
جرج جرداق(دانشمند و ادیب مسیحی): وقتی یزید، مردم را تشویق به قتل حسین ومامور به خونریزی می کرد، آنها می گفتند: «چه مبلغ می دهی؟» اما انصار حسین به او گفتند: ما با تو هستیم. اگر هفتاد بار کشته شویم، باز می خواهیم در رکابت جنگ کنیم و کشته شویم.  
عباس محمود عقاد(نویسنده و ادیب مصری): جنبش حسین، یکی از بی نظیرترین جنبشهای تاریخی است که تاکنون در زمینه دعوتهای دینی یا نهضتهای سیاسی پدیدار گشته است ... دولت اموی پس از این جنبش، به قدر عمر یک انسان طبیعی دوام نکرد و از شهادت حسین تا انقراض آنان بیش از شصت و اندی سال نگذشت.
احمد محمود صبحی: اگر چه حسین بن علی «ع » در میدان نظامی یا سیاسی شکست خورد، اما تاریخ،هرگز شکستی را سراغ ندارد که مثل خون حسین «ع » به نفع شکست خوردگان تمام شده باشد.خون حسین، انقلاب پسر زبیر و خروج مختار و نهضتهای دیگر را در پی داشت، تا آنجا که حکومت اموی ساقط شد وندای خونخواهی حسین، فریادی شد که آن تختها و حکومتها را به لرزه درآورد. 
آنطون بارا(مسیحی): اگر حسین از آن ما بود، در هر سرزمینی برای او بیرقی برمی افراشتیم و در هر روستایی برای او منبری بر پا می نمودیم و مردم را با نام حسین به مسیحیت فرا می خواندیم. 
گیبون(مورخ انگلیسی): با آنکه مدتی از واقعه کربلا گذشته و ما هم با صاحب واقعه هم وطن نیستیم،مع ذلک مشقات و مشکلاتی که حضرت حسین «ع » تحمل نموده، احساسات سنگین دل ترین خواننده را بر می انگیزد، چندانکه یک نوع عطوفت و مهربانی نسبت به آن حضرت در خود می یابد. 
نیکلسون(خاورشناس معروف): بنی امیه، سرکش و مستبد بودند، قوانین اسلامی رانادیده انگاشتند و مسلمین را خوار نمودند ... و چون تاریخ را بررسی کنیم، گوید: دین بر ضد فرمانفرمایی تشریفاتی قیام کرد و حکومت دینی در مقابل امپراتوری ایستادگی نمود.بنابر این، تاریخ از روی انصاف حکم می کند که خون حسین «ع » به گردن بنی امیه است. 
سر پرسی سایکس(خاور شناس انگلیسی): حقیقتا آن شجاعت و دلاوری که این عده قلیل از خود بروز دادند، به درجه ای بوده است که در تمام این قرون متمادی هرکسی که آن را شنید، بی اختیار زبان به تحسین و آفرین گشود. این یک مشت مردم دلیر غیرتمند، مانند مدافعان ترموپیل، نامی بلند غیر قابل زوال برای خود تا ابدباقی گذاشتند. 
تاملاس توندون(هندو،رئیس سابق کنگره ملی هندوستان): این فداکاریهای عالی از قبیل شهادت امام حسین «ع »، سطح فکر بشریت را ارتقا بخشیده است و خاطره آن شایسته است همیشه باقی بماند و یادآوری شود. محمد زغلول پاشا(در مصر،در تکیه ایرانیان): حسین «ع » در این کار، به واجب دینی وسیاسی خود قیام کرده و اینگونه مجالس عزاداری، روح شهامت را در مردم پرورش می دهد و مایه قوت اراده آنها در راه حق و حقیقت می گردد. 
عبد الرحمان شرقاوی(نویسنده مصری): حسین «ع »، شهید راه دین و آزادگی است. نه تنها شیعه باید به نام حسین ببالد، بلکه تمام آزاد مردان دنیا باید به این نام شریف افتخار کنند. 
طه حسین(دانشمند و ادیب مصری) :حسین «ع » برای به دست آوردن فرصت و ازسرگرفتن جهاد و دنبال کردن از جایی که پدرش رها کرده بود، در آتش شوق می سوخت. او زبان را درباره معاویه و عمالش آزاد کرد، تا به حدی که معاویه تهدیدش نمود. اما حسین، حزب خود را وادار کرد که در طرفداری حق سختگیر باشند.
عبد الحمید جودة السحار(نویسنده مصری): حسین «ع » نمی توانست با یزید بیعت کندو به حکومت او تن بدهد، زیرا در آن صورت، بر فسق و فجور، صحه می گذاشت و ارکان ظلم و طغیان را محکم می کرد و بر فرمانروایی باطل تمکین می نمود. امام حسین به این کارها راضی نمی شد، گر چه اهل و عیالش به اسارت افتند و خود ویارانش کشته شوند. 
العبیدی(مفتی موصل): فاجعه کربلا در تاریخ بشر نادره ای است، همچنان که مسببین آن نیز نادره اند ... حسین بن علی «ع » سنت دفاع از حق مظلوم و مصالح عموم را بنابر فرمان خداوند در قرآن به زبان پیمبر اکرم وظیفه خویش دید و از اقدام به آن تسامحی نورزید. هستی خود را در آن قربانگاه بزرگ فدا کرد و بدین سبب نزدپروردگار، «سرور شهیدان » محسوب شد و در تاریخ ایام،«پیشوای اصلاح طلبان » به شمار رفت. آری، به آنچه خواسته بود و بلکه برتر از آن، کامیاب گردید. (15)
نتیجه گیری
تاريخ بشر در بردارندة حوادث و رخدادهاي فراواني است ، بخشي از اين حوادث راقيام هاي متعددي تشكيل مي دهد كه هر كدام خود داراي جريان ويژه اي بودند. گاه ممكن است اين انقلاب ها پيام هايي را به نسل هاي بعد منتقل نموده باشند اما ديري نپاييده كه به تدريج ديگر روحي زنده و موثر نداشته اند و پس از چندي از اذهان رفته اند. به كلام ديگر اين پيام ها با نسل هاي بعد و خواسته هاي آنها نتوانسته اند ارتباط برقرار كنند ويا به نيازهاي آنان پاسخ دهند. قیام امام حسین (ع) که در محرم سال 61  .قمری به ظاهر سرکوب گردید . ولی از فردای عاشورا ،صدای آن عالم را تکان داد.این نهضت در طول تاریخ سر منشاء جنبش های زیادی از جمله قیام مدینه، قیام توابین در کوفه، قیام مختار ،انقلاب زید بن علی و قیام حسین بن علی شهید فتح در دوران خود شکل گرفت. و این راه ادامه داشت که در دوران معاصر جنبش های اسلامی زیادی شکل گرفتند که از نهضت امام حسین (ع) درس فراگرفته اند و پیش زمینه ای برای شکل گیری انقلاب بزرگ اسلامی ایران به رهبری امام خمینی (ره) د ر  سال 1357 گردید. سرچشمه رهيافت هاي امام خميني(ره) ؛ نهضت حسيني (ع) و قيام عدالت خواه عاشورا بود و همين مشي و الگوگيري را تا پايان عمر پربركتشان ادامه دادند و جهت کار خود و دیگران را در جواز و لزوم به عمل سید الشهداء (ع) می دانست.در هشت سال دفاع مقدس در برابر رژیم متجاوز عراق که تحت حمایت های قدرت های بزرگ جهان قرار داشت ، ما توانستیم با سرلوحه قرار دادن فرهنگ شهادت طلبی و ایثار در راه خدا ،که اولین درس مکتب عاشورا بود ،به پیروزی رسیده و نگذاریم حتی یک وجب از خاک میهن اسلامی کاسته شود . به تمام دنیا آموختیم که قدرت واقعی در ابزار و جنگ افزار نظامی نیست ،بلکه ایمان به خدا و عمل به پیام های عاشورا بوده است.
 گوشه اي ديگر از اين قيام عاشورا براي همة آنان كه حق طلب ، عدالت خواه مبارزه ، مدافع مظلوم ، جهادگر در راه خدا، شهادت طلب ، مصلح اجتماعي و آزادانديش و آزاده اند، پيام دارد و به گواهي تاريخ ، بنيان بسياري از نهضت هاي ضد ظلم ومقاومت هاي در برابر تجاوز حركت هايي در راستاي تشكيل حكومت اسلامي كه بردرس هاي عاشورا استوار بوده است .حادثه کربلا یک پیام انقلابی –تاریخی دارد که برای هر عصری ،پیام ویژه ای دارد.بر اساس ویژگی های شاخص نهضت امام حسین (ع)، میان جنبش های اسلامی در سراسر جهان اسلام ،پیوند به وجود آورده است.موج بیداری و انقلاب ،مناطق وسیعی از جهان اسلام را در بر گرفته است.به طوری که در سال 1979 پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران ،موج بیداری در میان اکثر کشورهای اسلامی به راه افتاد ، ولی هرکدام بنا به دلایل خاص خود نتوانستند،انقلابی همانند انقلاب ایران به وجود آورند.این موج خروشان پس از گذشت 31ّ سال از بروز آن مجددا در بعضی کشورهای اسلامی همانند تونس ومصر آغاز شد و بنا به تحلیل اکثر کارشناسان که معتقدند این موج بیداری اکثر کشورهای اسلامی که دارای نظام دیکتاتوری هستند را فرا می گیرد. 

منابع:
1- امام خمینی (ره)، صحیفه نور،  چ 2، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني (ره) ، (1370) ، ج‏3، ص‏8.
2- همان، ج 2، ص 11
3- همان، ج 4، ص 16
4- همان ، ج 15، ص59
5- همان، ج 17، ص 61
6- همان، ج 4،‌ص 202
7- همان، ج 1، ص57
8- همان، ج 1، ص 44
9- همان، ج 17، ص 59
10- همان، ج 4، ص42
11- امام خميني(ره)، قيام عاشورا در كلام و پيام امام خميني (ره)، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني (ره)، چاپ اول، بهار 1373، ص 55
12- هاشمي نژاد ، عبدالكريم ، درسي كه حسين به انسانها آموخت ، مؤسسه انتشارات فراهاني ، (1351).ص.56
13-http://jahanews.ir/prtfjed1.w6dtyagiiw.html
14- http://moaref.org/index.php?option=com_content&view=article&id=59%3A1388-10-13-07-24-58&Itemid=70
15- http://nahadsbmu.ir/article.aspx?gidview=6254